به گزارش استانسازان (نخستین پایگاه خبری بازتابدهنده اخبار استانداران و استانداریهای کشور) کرمان، استانی پهناور با ظرفیتهای کمنظیر در معدن، صنعت، تجارت، کشاورزی، گردشگری و خدمات، سالهاست برای ایفای نقش متناسب با جایگاه واقعی خود، به زیرساختهای حملونقل مدرن و کارآمد نیاز دارد. در این میان، فرودگاه کرمان نه فقط یک تأسیسات حملونقلی، بلکه یکی از پیشرانهای اصلی توسعه استان به شمار میآید؛ زیرساختی که میتواند راه کرمان را به سوی سرمایهگذاری بیشتر، رونق گردشگری، تسهیل تجارت، تقویت ارتباطات بینالمللی و افزایش جذابیت اقتصادی هموار کند. بررسی روند احداث ترمینال خارجی فرودگاه کرمان از اردیبهشت ۱۳۹۴ تا ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ نشان میدهد که این پروژه، از همان ابتدا یک پروژه صرفاً عمرانی نبود؛ بلکه نمادی از نگاه توسعهمحور به آینده کرمان بود، نگاهی که در مقاطعی با اراده استانی پیش رفت و در مقاطعی دیگر، بهدلیل موانع و اختلافات مدیریتی، متوقف ماند.
آغاز یک ایده کلیدی در سال ۱۳۹۴
شاید بتوان نقطه آغاز رسمی این مسیر را در ۹ اردیبهشت ۱۳۹۴ جستوجو کرد؛ زمانی که علیرضا رزمحسینی، استاندار وقت کرمان، در نشست هماندیشی اعضای شورای اسلامی شهر کرمان اعلام کرد موافقتنامهای میان شرکت هواپیمایی ماهان و شرکت فرودگاههای کشور انجام شده تا «بهترین ترمینال هوایی» در کرمان ساخته شود که تا 50 سال نیاز کرمان را برآورده کند. او همان زمان از قطعی شدن این موافقتنامه و ساخت این ترمینال با اعتبار ۱۰۰ میلیارد تومان خبر داد. همین موضعگیری، نخستین علامت روشن از آن بود که مدیریت استان، توسعه فرودگاه را نه یک موضوع حاشیهای، بلکه بخشی از نقشه راه توسعه آینده کرمان میداند.
تنها چند هفته بعد، در ۲۳ خرداد ۱۳۹۴، رزمحسینی در گفتوگوی ویژه خبری سیمای مرکز کرمان، بار دیگر بر اولویت داشتن این پروژه تأکید کرد و گفت در مسیر توسعه گردشگری، نخستین اقدامی که مدنظر قرار گرفته، احداث ترمینال مسافربری هوایی فرودگاه کرمان است؛ چرا که به گفته او، یکی از سرمایهگذاران بزرگ در نخستین روز حضور در کرمان، پیش از هر چیز بر ضرورت تعیین تکلیف ترمینال فرودگاه تأکید کرده بود. استاندار وقت کرمان در همان گفتوگو اعلام کرد که قراردادی برای ایجاد ترمینال مدرن با مشاور خارجی و با تجهیزات بیش از ۱۰۰ میلیارد تومانی بهصورت BLT منعقد شده و طرح نیز برای اجرا ابلاغ شده است. او همچنین خبر داد که مطالعات احداث این ترمینال طی دو تا سه ماه آینده به پایان خواهد رسید تا کرمان بهزودی صاحب فرودگاهی زیبا و متناسب با شأن استان شود.
این سخنان از یک واقعیت مهم پرده برمیداشت: توسعه فرودگاه کرمان در نگاه مدیریت ارشد استان، مستقیماً با سرمایهگذاری، گردشگری و آینده اقتصادی پیوند خورده بود. رزمحسینی در عمل تلاش داشت این پیام را منتقل کند که کرمان برای ورود به مرحلهای جدید از توسعه، باید از زیرساختهایی متناسب با افقهای بلند خود برخوردار باشد.
پروژه آماده اجرا؛ امید به آغاز عملیات
در ۲۹ مرداد ۱۳۹۴، استاندار وقت کرمان در نشست شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی اعلام کرد طرح «بهترین ترمینال فرودگاه کرمان» برای آغاز عملیات اجرایی آماده است و قرار است این موضوع در سفر رئیسجمهور مطرح شود یا در زمان دیگری که در حال رایزنی درباره آن هستند. این سخنان نشان میداد که پروژه از مرحله ایده و مطالعه عبور کرده و به سطح تصمیمات اجرایی نزدیک شده است.
نگاه وزیر وقت در ۱۹ شهریور ۱۳۹۴
سرانجام در ۱۹ شهریور ۱۳۹۴، در آیین آغاز عملیات اجرایی پایانه جدید فرودگاه بینالمللی کرمان، عباس آخوندی وزیر وقت راه و شهرسازی، از ساخت این پایانه بهصورت BLT سخن گفت و توضیح داد سازنده، پایانه را احداث کرده و بهصورت اجارهای به شرکت فرودگاهها متصل میکند. او هدف از این مدل را رعایت انصاف در بازار هوانوردی و ایجاد رقابت منصفانه عنوان کرد و گفت ترمینال بینالمللی فرودگاه کرمان یکی از سرمایهگذاریهای مستعد در بخش هواپیمایی است و میتواند زمینه حضور کارآفرینان را فراهم کند. آخوندی همچنین ابراز امیدواری کرد که در آینده، پروازهای مستقیم و بینالمللی در کرمان برقرار شود.
در همان مراسم، حمید عربنژاد مدیرعامل شرکت هواپیمایی ماهان نیز جزئیات مهمتری از پروژه ارائه کرد. او گفت ساخت ترمینال جدید فرودگاه کرمان ۳۰ ماه به طول میانجامد و در طراحی و نظارت آن از مشاور اروپایی استفاده خواهد شد. عربنژاد تأکید کرد عملیات اجرایی توسط متخصصان ایرانی انجام میشود و حجم سرمایهگذاری این پروژه نیز بین ۱۲۰ تا ۱۳۰ میلیارد تومان خواهد بود. او با اشاره به تجربه شرکت ماهان در اجرای پروژههای تخصصی هوانوردی، ابراز امیدواری کرد که ساخت ترمینال مسافری فرودگاه بینالمللی کرمان نیز به تجربهای موفق تبدیل شود.
مهمترین نقطه امید در تاریخ پروژه
این مقطع، شاید مهمترین نقطه امید در تاریخ این پروژه بود؛ چرا که در آن، استان، بخش خصوصی، شرکت هواپیمایی ماهان، وزارت راه و شهرسازی و شرکت فرودگاهها ظاهراً در یک مسیر مشترک قرار گرفته بودند. اگر آن روند بدون وقفه ادامه پیدا میکرد، چهبسا امروز کرمان سالها بود از مزایای یک ترمینال خارجی مدرن بهرهمند شده بود.
چرا این پروژه برای کرمان مهم بود و هست؟
اهمیت توسعه فرودگاه کرمان را نمیتوان فقط در قالب ساخت یک ساختمان جدید توضیح داد. کرمان استانی است که در اقتصاد ملی جایگاه راهبردی دارد. وجود معادن بزرگ، صنایع بزرگ، واحدهای تولیدی، ظرفیتهای صادراتی، حضور فعالان اقتصادی، و نیز فاصلههای جغرافیایی گسترده، باعث میشود حملونقل هوایی برای این استان یک ضرورت باشد، نه یک انتخاب لوکس. فرودگاهی توسعهیافته، ظرفیت آن را دارد که رفتوآمد سرمایهگذاران، مدیران، بازرگانان، متخصصان و گردشگران را تسهیل کند و هزینههای زمانی و عملیاتی کسبوکار را کاهش دهد. در استانی مانند کرمان که بسیاری از مزیتهایش در مقیاس ملی و بینالمللی تعریف میشود، ضعف در زیرساخت هوایی میتواند به معنای کاهش سرعت توسعه باشد.
از سوی دیگر، کرمان یکی از مهمترین استانهای ایران از نظر ظرفیت گردشگری تاریخی، فرهنگی، طبیعی و کویری است. از ارگ بم تا باغ شاهزاده و باغ فتحآباد، از کویر لوت تا بازارها و بناهای تاریخی کرمان، از ظرفیتهای بومگردی تا گردشگری سلامت و رویدادمحور، همه نیازمند دسترسی آسان و زیرساخت حملونقل مناسب هستند. استان کرمان برای تبدیل شدن به مقصدی پررنگتر در گردشگری داخلی و خارجی، ناگزیر از توسعه فرودگاه خود است. ترمینال خارجی، در چنین چارچوبی، فقط یک پروژه عمرانی نیست؛ بلکه حلقهای از زنجیره توسعه گردشگری و برندینگ استان است.
استمرار پیگیری در بهمن ۱۳۹۴
در ۱۴ بهمن ۱۳۹۴، رزمحسینی در نشستی با مشاوران ساخت پایانه فرودگاه کرمان، بار دیگر روند پروژه را پیگیری کرد. او یادآور شد که پس از توافقنامه امضاشده در شش ماه قبل، مقرر شده ترمینال جدید فرودگاه کرمان احداث شود. استاندار وقت کرمان با اشاره به جابهجایی ۷۳۵ هزار مسافر در سال گذشته، حتی در شرایط تحریم، گفت در افق چشمانداز ۱۰ ساله، پیشبینی میشود سالانه چند میلیون مسافر از این فرودگاه استفاده کنند. او همچنین بر ضرورت پیشبینی فضاهایی برای فروشگاهها و استقرار نیروی انتظامی تأکید کرد و گفت تجهیز کارگاه آغاز شده و بلافاصله پس از تحویل زمین، عملیات اجرایی پایانه جدید فرودگاه بینالمللی کرمان آغاز میشود. در همان مقطع گفته شد این پایانه قرار است طی ۲۵ ماه احداث شود.
این اظهارات نشان میدهد که رزمحسینی توسعه فرودگاه را با یک نگاه کوتاهمدت دنبال نمیکرد، بلکه چشماندازی چندساله برای آن در نظر داشت؛ چشماندازی که متناسب با رشد گردشگری، اقتصاد و افزایش تقاضای سفر در استان بود. همین آیندهنگری، از او چهرهای میسازد که پروژه فرودگاه را نه برای رفع یک مشکل روزمره، بلکه بهعنوان یک زیرساخت راهبردی برای فردای کرمان دنبال میکرد.
در ادامه همین روند، در ۲۸ بهمن ۱۳۹۴ نیز ابراهیم نقوی رئیس هیئتمدیره شرکت مهندسی نفت و گاز محمدیان اعلام کرد این شرکت قرار است «بزرگترین ترمینال فرودگاه جمهوری اسلامی» را در کرمان احداث کند.
از امید به وقفه؛ پروژهای که به سرانجام نرسید
با وجود تمام این اعلامها، پروژهای که با حمایت جدی استانداری، مشارکت بخش خصوصی و اعلام همراهی وزارت راه آغاز شده بود، به سرانجام مورد انتظار نرسید. در ۷ آذر ۱۳۹۵، در نشست جمعبندی پروژههای شهری کرمان، مدیرکل فرودگاههای استان از انجام مطالعه بازسازی ترمینال جدید توسط مشاور ایتالیایی و تصویب طراحی مفهومی پروژه خبر داد و گفت بخشی از طراحی اجرایی نیز انجام شده و عملیات اجرایی ترمینال ۲۳ هزار متری جدید تا پایان سال آغاز میشود. این خبر نشان میداد که علیرغم گذشت زمان، پروژه هنوز در حال بازتعریف و پیگیری است.
در ۳۱ فروردین ۱۳۹۶ نیز مدیرکل فرودگاههای استان کرمان گفت کار اجرایی ترمینال چندمنظوره کرمان، برای نخستین بار در کشور، در استان کرمان آغاز شده است. اما واقعیت میدانی سالهای بعد نشان داد که پروژه به رغم این اظهارات، در مسیر اصلی خود تثبیت نشد و با موانعی جدی مواجه شد.
سرانجام در ۱۰ اسفند ۱۳۹۶، خود علیرضا رزمحسینی بهصراحت اعلام کرد که عملیات اجرایی ترمینال جدید فرودگاه کرمان متوقف شده است و از وزارت راه و شهرسازی خواست با توجه به وجود سرمایهگذار بخش خصوصی، اقدامات لازم را برای تسریع در روند ساخت این ترمینال انجام دهد. این نقطه، لحظهای مهم در روایت تاریخی پروژه است؛ زیرا نشان میدهد طرحی که با حمایت کامل استان و حتی ورود بخش خصوصی پیش میرفت، در سطح ملی با مانع مواجه شده بود.
روایت کرمان از وقفه پروژه: کارشکنی و لجاجت
این گلایهها در سالهای بعد، صریحتر نیز شد. در ۶ تیر ۱۳۹۸، محمدرضا پورابراهیمی در شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی استان کرمان گفت در حوزه وزارت راه، «به مردم کرمان جفا شد» و مدیر قبلی فرودگاههای کشور با لجاجت در زمینه طرح فرودگاه کرمان کارشکنی کرد و این طرح مدتها معطل مانده است. در همان جلسه، سیدمهدی طبیبزاده نیز گفت قرار بود با همکاری بخش خصوصی در زمینه بهبود وضعیت این ترمینال اقدام شود که منتفی شده و لازم است این موضوع بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
از همینجا میتوان دریافت که در روایت مسئولان و نمایندگان استان کرمان، مشکل اصلی نه کمبود ایده بود، نه نبود سرمایهگذار، نه فقدان اراده استانی؛ بلکه آنچه مانع تحقق پروژه شد، در نگاه آنان، عدم همراهی مؤثر در سطح تصمیمگیری ملی و وقفهای ناشی از نگاه مدیریتی وقت بود. به بیان روشنتر، کرمان در آن مقطع بهدنبال ساخت یک زیرساخت مهم با همراهی بخش خصوصی بود، اما این اراده در پیچوخم تصمیمگیریهای کلان متوقف ماند.
نقش آیندهنگرانه رزمحسینی
اگر بخواهیم در این بازه ۱۱ ساله، از یک شخصیت کلیدی نام ببریم که توسعه فرودگاه کرمان را با نگاه راهبردی دنبال کرد، بیتردید نام علیرضا رزمحسینی در صدر قرار میگیرد. او از نخستین روزهای طرح موضوع، این پروژه را در پیوند مستقیم با آینده اقتصادی و گردشگری استان تعریف کرد، برای آن از ظرفیت بخش خصوصی بهره گرفت، از مدلهای سرمایهگذاری جدید مانند BLT استقبال کرد، پای سرمایهگذار و مشاور خارجی را به پروژه باز کرد و در مقاطع مختلف، با صراحت از ضرورت اجرای آن سخن گفت. حتی زمانی هم که پروژه متوقف شد، باز هم سکوت نکرد و از وزارت راه خواست با وجود حضور سرمایهگذار بخش خصوصی، روند پروژه را تسریع کند.
به همین دلیل میتوان گفت رزمحسینی از منظر توسعهگرایی، فرودگاه کرمان را یک پروژه نمادین و کلیدی برای آینده استان میدانست. اگر آن مسیر در همان زمان به نتیجه میرسید، کرمان امروز میتوانست در حوزه پروازهای خارجی، جذب گردشگر، تسهیل سفرهای تجاری و تقویت جایگاه منطقهای خود، شرایطی متفاوت داشته باشد.
۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵؛ آغاز دوباره یک مسیر مهم توسط استاندار هوشمند کرمان
پس از سالها وقفه و انتظار، در ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ بار دیگر خبر مهمی درباره توسعه فرودگاه کرمان منتشر شد. در نشست مشترک استاندار کرمان با معاون وزیر و مدیرعامل شرکت فرودگاههای کشور و معاون عمرانی استانداری، مجموعهای از تصمیمات مهم برای توسعه زیرساختهای هوایی استان اتخاذ شد. بر اساس این تصمیمات، احداث ترمینال خارجی فرودگاه کرمان بهعنوان یکی از پروژههای اولویتدار در دستور کار قرار گرفت. همچنین مقرر شد از فضاهای خالی فرودگاههای استان بهصورت بهینه استفاده شود و با جذب و مشارکت سرمایهگذاران بخش خصوصی، بهویژه صنایع مستقر در استان، روند توسعه و بهرهبرداری از این فضاها تسریع شود.
این تصمیم جدید، از چند جهت مهم و هوشمندانه است. نخست اینکه نشان میدهد نیاز کرمان به توسعه فرودگاه، نهتنها از بین نرفته، بلکه امروز از گذشته هم ضروریتر شده است. دوم اینکه تجربه سالهای گذشته ثابت کرده توسعه این زیرساخت بدون مشارکت جدی بخش خصوصی و هماهنگی کامل در سطح ملی دشوار خواهد بود. و سوم اینکه مدیریت فعلی استان نیز بهدرستی دریافته است که توسعه کرمان بدون توسعه زیرساخت هوایی، ناقص خواهد ماند.
امروز استاندار کرمان با درایتی که دارد، تصمیم درستی درباره توسعه فرودگاه کرمان گرفته که باید تمام نیروهای سیاسی، اقتصادی و چهرههای موثر کرمان در استان و کشور، این تصمیم مهم را همراهی کنند.
گزارش اختصاصی: سردبیر