یادداشت: زهرا عزتی
به گزارش استان‌سازان به نقل از پایگاه خبری آفتاب صبح؛ بر اساس آمارهای منتشرشده، فولاد خوزستان طی حدود هفت سال گذشته ۱۷ هزار و ۹۰۰ قطعه و تجهیز را که پیش‌تر وابسته به واردات بوده‌اند، در داخل کشور بومی‌سازی کرده است. همچنین در گزارشی دیگر، تعداد قطعات طراحی و بومی‌سازی‌شده این مجموعه بیش از ۲۵ هزار قطعه اعلام شده است. این اقدامات علاوه بر کاهش وابستگی خارجی، زمینه تقویت ظرفیت مهندسی و تولید داخل را فراهم کرده است. از منظر اقتصادی نیز، برآوردها نشان می‌دهد طی چهار سال گذشته به‌طور متوسط سالانه حدود ۲۱ میلیون یورو صرفه‌جویی ارزی از محل بومی‌سازی قطعات و تجهیزات در این شرکت محقق شده است. در سال ۱۴۰۴ نیز تا زمان انتشار آمار، حدود ۹ میلیون یورو صرفه‌جویی ارزی به ثبت رسیده است.
یکی از نمونه‌های قابل توجه این رویکرد، بومی‌سازی ۹۱ درصدی اقلام و مواد نسوز است که به گفته گزارش‌های منتشرشده، بیش از ۲۶۱۰ میلیارد ریال ارزش‌افزوده برای کشور ایجاد کرده است. همچنین این شرکت از محل سازوکارهای تخفیف در قراردادهای بلندمدت تأمین کنسانتره و گندله نسبت به معاملات بورس کالا، موفق به ثبت ۹۹۴۰ میلیارد ریال صرفه‌جویی اقتصادی شده است.
بومی‌سازی تجهیزات راهبردی؛ از زمزم ۲ تا کوره احیا
نمونه‌های عملی بومی‌سازی در فولاد خوزستان، تنها به قطعات مصرفی محدود نمانده و تجهیزات سنگین و راهبردی خطوط تولید را نیز دربر گرفته است. بومی‌سازی لاین باستانل با وزن ۱۵ تن و قطر ۲ متر، یکی از این پروژه‌هاست که برای نخستین‌بار در فولاد خوزستان انجام شده است. این تجهیز در واحد زمزم ۲ مورد استفاده قرار می‌گیرد و وظیفه انتقال گاز ریفورمر به ناحیه احیایی را بر عهده دارد. تخریب کامل نمونه قبلی و استفاده از توان متخصصان داخلی، از دلایل اجرای این پروژه عنوان شده است. سه‌راهی کولینگ نیز با وزن ۱۵ تن و قطر ۲ متر برای نخستین‌بار در این شرکت بومی‌سازی شده و در واحد زمزم ۲ برای انتقال گاز ریفورمر به ناحیه احیایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در بخش دیگری از این اقدامات، قطعه راهبردی «آپولو» با قطر دهانه ۵ متر و ارتفاع ۵ متر و ۳۲ سانتی‌متر برای نخستین‌بار در فولاد خوزستان ساخته و به بهره‌برداری رسیده است. این تجهیز در بخش بالایی و ورودی کوره احیا نصب می‌شود و وظیفه توزیع یکنواخت کنده در کوره را بر عهده دارد.
پیوند صنعت با شرکت‌های دانش‌بنیان بومی‌سازی در فولاد خوزستان به ساخت تجهیزات در داخل شرکت محدود نمانده و همکاری با سازندگان داخلی و شرکت‌های دانش‌بنیان نیز بخشی از این راهبرد بوده است.
در ششمین جشنواره و نمایشگاه ملی فولاد ایران، چند قرارداد مهم در حوزه ساخت داخل به امضا رسید؛ از جمله قرارداد ساخت و بومی‌سازی الکتروموتور ۲۰۰۰ کیلووات آسیاب گندله‌سازی با گروه صنعتی فن‌ژنراتور به ارزش ۸۰۰ میلیارد ریال، قرارداد نازل زیرکونیای تاندیش با شرکت دیرگدازهای آتور به ارزش ۱۹۰ میلیارد ریال، قرارداد کمپرسورهای احیا با شرکت سیمیا صنعت توسن به ارزش ۱۰۰۰ میلیارد ریال و توافق‌نامه بومی‌سازی سیستم SVC آلتوم با شرکت راه انرژی دنیا به ارزش ۲۷۰۰ میلیارد ریال. همچنین تفاهم‌نامه همکاری با شرکت دانش‌بنیان ایران‌ترانسفر برای تولید یک دستگاه ترانسفورماتور به امضا رسید که به‌تنهایی دو میلیون یورو صرفه‌جویی ارزی به دنبال خواهد داشت.
بومی‌سازی؛ فراتر از صرفه‌جویی ارزی دستاوردهای ساخت داخل در فولاد خوزستان را نمی‌توان صرفاً با میزان کاهش واردات یا صرفه‌جویی ارزی سنجید. کاهش زمان توقف تجهیزات، افزایش انعطاف‌پذیری در تعمیرات، تقویت شرکت‌های دانش‌بنیان، اشتغال‌زایی و ارتقای مهارت نیروی انسانی از دیگر پیامدهای این رویکرد است. در برخی موارد نیز قطعات بومی‌سازی‌شده پس از نصب و دریافت بازخورد عملیاتی، بهینه‌سازی شده و عمر کاری آن‌ها از نمونه‌های خارجی فراتر رفته است. با این حال، تداوم این مسیر با چالش‌هایی مانند ناترازی انرژی، محدودیت برق، دشواری تأمین مالی و نوسانات نرخ ارز همراه است. از این رو، استمرار حمایت از سازندگان داخلی، ایجاد سفارش‌های واقعی برای شرکت‌های دانش‌بنیان و پذیرش دوره یادگیری و اصلاح فنی، از الزامات توسعه بومی‌سازی در صنعت فولاد به شمار می‌رود. تجربه فولاد خوزستان نشان می‌دهد که بومی‌سازی زمانی به یک مزیت پایدار صنعتی تبدیل می‌شود که از ساخت قطعه فراتر برود و به انتقال دانش فنی، توسعه طراحی و شکل‌گیری زنجیره توانمند تولید داخلی منجر شود؛ مسیری که می‌تواند علاوه بر تقویت توان تولیدی این شرکت، الگویی برای سایر صنایع مادر کشور باشد.