میراث فرهنگی هر کشوری، نه تنها شناسنامه هویت تاریخی آن، بلکه سرمایهای راهبردی برای ساختن آیندهای روشنتر محسوب میشود. در این میان، آرامگاههای حافظ و سعدی در شیراز، به عنوان ۲ نماد بیبدیل از ادب و فرهنگ ایرانی، سالهاست که با مدیریتی صرفا دولتی اداره میشوند؛ مدیریتی که گاه به دلیل محدودیتهای بودجهای و ساختارهای اداری پیچیده، نتوانسته است به تمامی ظرفیتهای این مجموعههای ارزشمند برای معرفی فرهنگ غنی ایران به جهان دست یابد. در نشستی مشترک با حضور وزیر میراث فرهنگی، رئیس سازمان برنامه و بودجه، استانداران فارس و کرمان و جمعی از مسئولان فرهنگی کشور، توافقی تاریخی برای تغییر الگوی مدیریت این ۲ مجموعه رقم خورد. بر اساس این توافق، مجموعههای تاریخی سعدیه و حافظیه به عنوان پایلوت مدیریت هیئت امنایی در کشور انتخاب شدهاند تا الگوی جدیدی از حکمرانی و مدیریت مشارکتی بناهای تاریخی فرهنگی را به اجرا بگذارند. این اقدام، نه تنها پاسخی به مطالبه چند دههای فعالان این حوزه است، بلکه گامی بلند در جهت همافزایی ملی و استفاده از ظرفیتهای مدیریتی نهادهای محلی و شخصیتهای فرهنگی به شمار میرود. استاندار فارس در این خصوص از تصمیم هیئت امنایی شدن مجموعههای تاریخی سعدیه و حافظیه خبر داد و گفت: این موضوع که چند دهه از مطالبات جدی فعالان میراث فرهنگی، گردشگری و دغدغهمندان حوزه فرهنگ در استان بود، در نشست مشترک وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، سازمان برنامه و بودجه و جمعی از مسئولان فرهنگی کشور به صورت پایلوت مورد توافق قرار گرفت. حسینعلی امیری افزود: همچنین پیشنهاد برگزاری کنگره علمی - پژوهشی بینالمللی «سعدی منادی صلح جهانی» را همزمان با یادروز این شاعر شهیر مطرح و برای اجرای آن اعلام آمادگی کردیم. وی ادامه داد: مجموعههای سعدیه و حافظیه از مهمترین نمادهای هویت فرهنگی ایران و از سرمایههای ارزشمند تاریخی و گردشگری استان فارس به شمار میروند و ارتقای نظام مدیریتی این مجموعهها میتواند زمینهساز ارائه خدمات بهتر، ساماندهی موثرتر و بهرهگیری بیشتر از ظرفیتهای فرهنگی و اجتماعی آنها باشد.
نماینده عالی دولت در فارس با بیان اینکه برای موضوع اداره اماکن تاریخی فرهنگی کشور باید ساختار حقوقی مناسب طراحی و اجرا شود، گفت: فارس برای تشکیل و تعیین ساختار هیئت امنای مجموعه سعدیه و حافظیه به عنوان پایلوت در کشور اعلام آمادگی کرد. امیری ادامه داد: ترکیب اعضای حقیقی و حقوقی هیئت امنا با حضور شخصیتهای فرهنگی، تخصصی و دستگاههای مرتبط در آینده نزدیک اعلام خواهد شد تا این الگوی جدید مدیریتی برای ۲ مجموعه ارزشمند تاریخی شیراز وارد مرحله اجرایی شود. وی با تاکید بر اینکه هیئت امنایی شدن این مجموعهها در راستای استفاده از ظرفیتهای مدیریتی و مشارکت نهادهای محلی انجام میشود، بیان کرد: این اقدام به معنای واگذاری مسئولیت حاکمیتی میراثفرهنگی نیست، بلکه چارچوبی برای افزایش هماهنگی، همافزایی و مشارکت دستگاههای مختلف در راستای حفاظت، معرفی و ارتقای جایگاه این آثار ارزشمند است.
استاندار فارس با بیان اینکه توسعه و بازسازی اماکن تاریخی فرهنگی باید براساس مقتضیات زمانی و ذائقه مردم انجام پذیرد، تصریح کرد: در این مسیر، اصالت تاریخی آثار، ضوابط تخصصی حفاظت از میراثفرهنگی و مسئولیت حاکمیتی وزارت میراثفرهنگی همچنان به طور کامل حفظ خواهد شد و هرگونه اقدام اجرایی و ساماندهی با رعایت استانداردهای تخصصی و تحت نظارت مراجع ذیصلاح انجام میشود.
امیری همچنین با اشاره به محورهای فرهنگی مطرحشده در این نشست گفت: ظرفیتهای مشترک فرهنگی استانهای فارس و کرمان و ضرورت معرفی بیشتر مفاخر ادبی ایران نیز مورد بررسی قرار گرفت و بر طراحی برنامههای مشترک برای بازشناسی جایگاه خواجوی کرمانی، شاعر نامدار ایرانی، تاکید شد.
وی همچنین از بررسی مقدمات برگزاری رویدادهای ملی و بینالمللی مرتبط با سعدی شیرازی خبر داد و گفت: طراحی برنامههای جامع شامل همایشهای تخصصی، نشستهای علمی، رویدادهای فرهنگی و برنامههایی با محوریت معرفی اندیشه و آثار سعدی، از دیگر موضوعات مورد توجه در این نشست بود.
نماینده عالی دولت در فارس گفت: بر این اساس فارس آمادگی خود را برای برگزاری کنگره علمی - پژوهشی بینالمللی «سعدی منادی صلح جهانی» همزمان با یادروز این شاعر شهیر در شیراز اعلام کرد.
تصمیم برای هیئت امنایی شدن سعدیه و حافظیه، اگرچه گامی نخستین و نیازمند تدوین دقیق ساختارها و ضوابط اجرایی است، اما میتواند سرآغازی برای تحولی بنیادین در نحوه مدیریت میراث فرهنگی ایران محسوب شود. این الگو با حفظ مسئولیت حاکمیتی وزارت میراث فرهنگی، زمینه را برای مشارکت موثرتر نهادهای محلی، شخصیتهای فرهنگی و کارشناسان فراهم میآورد و میتواند از یک سو، بودجه و منابع لازم برای حفاظت و معرفی بهتر این آثار را تأمین کند و از سوی دیگر، آنها را از انحصار ساختارهای صرفا دولتی خارج سازد. با اجرای موفق این پایلوت در شیراز، نه تنها آرامگاههای حافظ و سعدی جایگاه شایستهتری خواهند یافت، بلکه راه برای تعمیم این الگوی کارآمد به دیگر مجموعههای تاریخی و فرهنگی استان فارس و کشور هموار خواهد شد؛ امیدی که میتواند چهرهای تازه از حکمرانی میراث فرهنگی در ایران به نمایش بگذارد.